Özel Gereksinimli Çocuk Sahibi Annelerin Toplumsal Cinsiyet Algıları, Bakım Yükleri ve Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişkiler

Examining the Relationship Between Social Gender Perceptions, Caregiving Burdens, and Burnout Levels Among Mothers of Children with Special Needs

Özet

Bu çalışma, Çekmeköy Belediyesi Engelsiz Yaşam Merkezi’nden hizmet alan 150 özel gereksinimli çocuk annesinde, toplumsal cinsiyet algısı, bakım yükü ve tükenmişlik değişkenleri arasındaki ilişkileri nicel ilişkisel tarama deseniyle incelemiştir. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Zarit Bakıcı Yük Ölçeği, Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği ile toplanmıştır. Normallik varsayımı çarpıklık-basıklık değerlerine göre sağlandığından Pearson korelasyon ve doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular, bakım yükü ile tükenmişlik arasında orta düzeyde pozitif ve anlamlı ilişki olduğunu göstermiştir ve bakım yükünün tükenmişliği anlamlı biçimde yordadığı saptanmıştır. Buna göre bakım yükündeki artış tükenmişlikte artışla ilişkilidir. Toplumsal cinsiyet algısının bakım yükü üzerindeki etkisi anlamlı bulunmamış ancak toplumsal cinsiyet algısı ile tükenmişlik arasında zayıf ve negatif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır. Ayrıca tükenmişlik düzeyinin yaşam kalitesini temsil eden olumsuz etkiler puanını anlamlı biçimde yordadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, annelerde tükenmişliğin en güçlü açıklayıcılarından birinin bakım yükü olduğu, toplumsal cinsiyet algısının bakım yükünü doğrudan açıklamadığı ancak tükenmişlikle ilişkili olabildiği; bu nedenle müdahalelerin yalnızca bakım yükünü azaltmaya değil, aynı zamanda tükenmişliği önlemeye, psikososyal kaynakları güçlendirmeye ve sosyal yaşama katılımı desteklemeye odaklanan bütüncül bir çerçevede planlanması gerektiği ortaya konmuştur.